Gastblog Vera van Es: “Motivatieproblemen bij jongeren? Ze gaan ‘aan’ zodra ze iets belangrijk vinden”

De ene dag met lood in de schoenen naar school en het label ‘ongemotiveerd’ krijgen. De andere dag vol verhalen, ideeën en scherpe observaties omdat jongeren zich gezien en gehoord voelen. Als Young Inspiration-interviewer voor Voortijdig Schoolverlaters-projecten (VSV) sprak Vera van Es met ruim vijftig jongeren en viel dát contrast haar op. Wat zegt dat eigenlijk over hoe we jongeren normaal benaderen?

“Tijdens Young Inspiration-onderzoeken sprak ik jongeren uit verschillende regio’s. Jongeren die nog op school zitten, die (tijdelijk) zijn uitgevallen en die terugblikken op deze fase in hun leven. De vraag die me bezighield: hoe blijven jongeren in beeld en hoe sluit begeleiding beter aan op wat zij nodig hebben?”

Gesprekken begonnen bijna altijd voorzichtig. Maar na wat doorvragen gebeurde er iets anders. Jongeren tastten af. Wie ben jij? Wat ga je met mijn verhaal doen? Toen ze eenmaal vertrouwen voelden, kantelde het gesprek. Ik hoorde ervaringen, frustraties, goeie ideeën. Verhalen waar je niet ‘even snel’ bij komt.

Motivatieproblemen? Tot ze betrokken zijn bij hun eigen verhaal

Sommige jongeren kregen in dit onderzoek een andere rol dan ze gewend zijn. Zij waren niet degene die antwoorden gaven, maar degenen die juist de vragen stelden. Jongeren als ervaringsexpert én onderzoeker, een veelgebruikte methode bij Young Inspiration.

Ze zochten plekken op waar ze andere jongeren tegenkwamen, stelden al hun vragen, dachten na over wat ze hoorden en zagen patronen ontstaan. Eén jongere ging zelfs verder dan afgesproken. Zij had alle gesprekken al gevoerd, maar raakte op een feestje opnieuw in gesprek met leeftijdsgenoten omdat het onderwerp haar zo bezighield.

Het label ‘ongemotiveerd’ klopt niet

Sommige jongeren die ik sprak, hadden last van het label ‘ongemotiveerd’. Maar wat ik hier zag, was juist het tegenovergestelde. Want dit project ging over eigenaarschap, meedenken en invloed. Plotseling waren zij helemaal geen ‘ongemotiveerde’ jongeren meer. Motivatie is namelijk zelden écht afwezig. Soms is ze alleen onzichtbaar geworden in de vorm waarin we jongeren benaderen.

Gedrag ≠ demotivatie: kijk naar het verhaal erachter

Schoolsystemen sturen vaker op resultaat dan op betrokkenheid: opdracht maken, inleveren en door. Lopen jongeren uit de pas? Benader ze dan niet als probleem, maar als gesprekspartner. Kijk verder dan gedrag en weerstand. Ongemotiveerd? De vraag zou moeten zijn: waar is de motivatie nog wél? Jongeren hebben namelijk ongelooflijk veel inzicht. In zichzelf, in anderen en in het systeem waar ze onderdeel van zijn - en soms in vastlopen.

Wat jongeren nodig hebben, werd in dit onderzoek opnieuw helder: iemand die hen ziet, serieus neemt en samen kijkt naar wat op dat moment wél mogelijk is. Die verhalen zijn er gelukkig. Eén jongen vertelde bijvoorbeeld hoe hij na schooltijd een leraar mocht helpen bij het opknappen van fietsen in het praktijklokaal. Dat gaf hem een reden om ’s ochtends naar school te komen, omdat er iets op de planning stond waar hij naar uitkeek.

Zo klein kan het zijn. Zo veel kan het betekenen. Het laat zien wat er gebeurt wanneer begeleiding aansluit bij wie een jongere is, en niet alleen bij wat er van de jongere wordt verwacht.”