Social design: jongeren zijn eigenaar van het probleem én de oplossing

Jongerenparticipatie kan op verschillende manieren. Social design is er één van. Het is een methode waarbij jongeren mede-ontwerper zijn van begin tot eind. Sinds kort is social design onderdeel van het werk binnen Young Inspiration. In dit blog leg ik uit hoe deze social design aanpak werkt en wat dat betekent in de praktijk.

Binnen Young Inspiration werk ik met verschillende expertises samen. Zoë is projectleider & adviseur en brengt een sterke onderzoeks- en theoretische blik op social design mee. Meike is designer en werkt vooral vanuit uitvoering en creatieve werkvormen. Samen zorgen zij dat vraagstukken scherp worden onderzocht én vertaald naar manieren van werken waarin jongeren actief meedoen en meebouwen.

Voor maatschappelijke vraagstukken met jongeren

De komende jaren staan we voor grote maatschappelijke opgaven. In de zorg, in wonen, in klimaatvraagstukken, in waterbeheer en in de energietransitie. Het zijn vraagstukken waarbij antwoorden niet voor het oprapen liggen. Ze vragen om nieuwe manieren van kijken en om het vergroten van denkkracht.

Social design biedt jongeren een manier om die denkkracht te verbreden. Door hen vanaf het begin mee te laten denken, onderzoeken en met ze te bouwen aan passende oplossingen ontstaan keuzes die gedragen worden door de mensen om wie het gaat. Want juist bij dit soort vraagstukken is het perspectief van jongeren belangrijk. De wereld van deze vraagstukken, is de wereld waarin zij straks verder leven.

Hoe werkt social design?

Social design werkt met fases. Je begint breed. Zoë: “Samen met jongeren kijk je wat er speelt. Je haalt verhalen op, observeert en probeert te begrijpen wat er aan de hand is. Daarna stel je scherp: wat is hier de kern? Vanuit daar ga je op zoek naar oplossingen en test je deze in de praktijk. Jongeren bedenken ideeën, proberen dingen uit en kijken wat er gebeurt. Vervolgens breng je focus aan. Wat werkt? Wat niet? Wat vraagt een volgende stap?” Deze beweging herhaalt zich. Je gaat van breed naar scherp en weer terug, tot er genoeg houvast is om keuzes te maken.

“Jongeren zijn mede-probleemeigenaar én mede-oplosser”, legt Zoë uit. “Dat maakt social design wezenlijk anders dan veel bekende participatievormen. Daar delen jongeren hun ideeën of ervaringen, waarna professionals de vertaalslag maken en besluiten nemen.”

Het speelse van social design

Nog een verschil: social design is ook wat speelser dan jongerenparticipatie in de klassieke vorm. “Het is minder praten, en meer doen, ervaren of maken”, aldus Meike. “Denk aan jongeren die tijdelijk een andere rol aannemen, bijvoorbeeld reageren alsof ze beleidsmaker zijn. Of jongeren die dezelfde plek bekijken, maar ieder met een andere opdracht, zoals letten op veiligheid, rust of overzicht.”

Daardoor activeer je andere delen dan alleen het denkende hoofd. Meike: “Als je mensen vanuit hun vaste patroon laat kijken, krijg je bekende antwoorden. Haal je ze uit hun comfortzone, dan ontstaan andere, creatievere gesprekken. Dat is typerend voor social design.” Jongeren zijn hier vaak heel goed in. Ze kunnen makkelijker bij creatieve oplossingen en andere invalshoeken dan volwassenen die al jaren volgens dezelfde logica werken.

Wat organisaties kunnen verwachten van social design

In een social design-traject start je met een vraag en werk je toe naar een uitkomst. De route daartussen ligt nog open. “In plaats van een vaste volgorde – stap 1, stap 2, stap 3 - beweeg je ook heen en weer tussen stappen, afhankelijk van wat jongeren laten zien en ervaren”, legt Meike uit. “Soms ga je vooruit, soms weer terug, omdat nieuwe inzichten daarom vragen.” Dat vraagt vertrouwen, omdat het eindbeeld zich pas gaandeweg vormt. Tegelijkertijd is er ook houvast, doordat onderzoeken, uitproberen en aanscherpen elkaar blijven opvolgen.

Social design en jongeren: een concreet voorbeeld

Stel, een gemeente of woningcorporatie zit met de vraag hoe een buurt zich beter kan voorbereiden op woonvragen van jongeren. Er spelen zorgen over beschikbaarheid, betaalbaarheid en hoe jongeren hun plek vinden in de wijk. In plaats van óver jongeren te praten, kies je ervoor om het mét hen te onderzoeken. Je start met een open vraag: Hoe maken we een buurt samen met jongeren beter voorbereid op woonvragen in de toekomst?

Van daaruit ontstaat een traject waarin jongeren actief meewerken en stap voor stap richting geven aan wat passend is voor deze buurt. Zo kan een social design-traject er in de praktijk uitzien:

1. Keuze voor een locatie of doelgroep — Bijvoorbeeld een wooncomplex, straat of wijk.
2. Samenstellen van een onderzoeks- en ontwerpteam — Jongeren sluiten aan als mede-onderzoekers en mede-ontwerpers.
3. Leefwereldonderzoek — Jongeren halen op wat er speelt in gedrag, omgeving en beleving.
4. Co-designsessies — Jongeren, bewoners en professionals ontwerpen samen oplossingen.
5. Uitproberen in de praktijk — Oplossingen worden getest in de echte omgeving.
6. Terugkijken en vervolgstappen bepalen — Wat pakt goed uit? Wat vraagt aanscherping? En hoe kan dit verder worden toegepast?
   
   Dit is één van de vele mogelijke social design voorbeelden. Young Inspiration begeleidt dit hele proces. Jongeren en opdrachtgever blijven gedurende het traject gelijkwaardig en werken samen toe naar oplossingen waar draagvlak voor ontstaat.

Social design en voordelen voor organisaties

Voor organisaties vraagt social design lef, omdat je nog niet precies weet waar je uitkomt. Maar die open blik levert des te meer op! Je komt dichter bij wat er echt speelt bij jongeren omdat je niet werkt vanuit aannames, maar vanuit hun dagelijkse werkelijkheid. Bovendien worden ideeën meteen getest in de praktijk, in plaats van alleen besproken aan een tafel. Dat maakt snel duidelijk wat hout snijdt. En doordat jongeren betrokken blijven tot en met de uitwerking, groeit het draagvlak van nature. Keuzes zijn namelijk samen gemaakt.

Benieuwd of social design iets toevoegt aan jouw jongerenproject? Neem contact op om te kijken of deze aanpak past bij jullie vraag en context.